HER İHTİYACI AYNI ANDA KARŞILAMA YAKLAŞIMI

HER İHTİYACI AYNI ANDA KARŞILAMA YAKLAŞIMI

Günümüzde insanların en büyük beklentilerinden biri, ihtiyaçlarının mümkün olduğunca hızlı ve eksiksiz şekilde karşılanmasıdır. İnsanlar doğal olarak yaşamlarını kolaylaştırmak ister. Daha iyi yollar, daha hızlı çözümler ve daha fazla imkân arar. Fakat bazen bu beklenti bir noktadan sonra gerçekçi olmaktan çıkıp “her ihtiyacı aynı anda karşılama” anlayışına dönüşebiliyor. İşte sorun da tam burada başlıyor.

Bir ev düşünelim. Ailenin gelirinin belli bir miktar olduğunu varsayalım. Evde çocuğun eğitim masrafı var, mutfak giderleri var, kira var, sağlık harcamaları var, bir yandan da yeni eşya alma isteği bulunuyor. Eğer aile aynı anda bütün ihtiyaçları karşılamaya çalışırsa ilk günlerde herkes memnun olabilir. Çocuk istediğini alır, ev yenilenir, mutfak eksikleri tamamlanır. Ancak gelir aynı kalırken harcamalar sürekli artıyorsa bir süre sonra kasadaki para yetmemeye başlar.

Bu sadece ev ekonomisinde değil, ülke ekonomisinde de böyledir.

Bir ülkede eğitim, sağlık, ulaşım, altyapı, sosyal destekler, tarım, sanayi, emeklilik sistemi ve daha birçok alan aynı anda kaynak ister. Elbette bunların hepsi önemlidir. Hiçbiri gereksiz değildir. Fakat sınırsız ihtiyaçlar karşısında kaynaklar sınırsız değildir. İşte ekonominin temel sorularından biri de burada ortaya çıkar: "Önce hangisi?"

Ne yazık ki bazen toplumda şöyle bir düşünce oluşabiliyor:

"Her alana aynı anda para aktaralım."

"Her sorunu aynı anda çözelim."

"Herkesi aynı anda memnun edelim."

Kulağa oldukça hoş geliyor. Ancak gerçek hayat yalnızca iyi niyetle işlemiyor. Çünkü kaynakların bir sınırı var.

Bir çiftçi örneği üzerinden düşünelim. Elinde bir torba tohum bulunan bir çiftçi olduğunu düşünün. Çiftçi aynı anda bütün tarlasına her çeşit ürünü rastgele ekmeye karar veriyor. Buğday, mısır, ayçiçeği, sebze, meyve... Hepsini aynı anda ve plansız biçimde dağıtıyor.

İlk bakışta mantıklı görünebilir:

"Her üründen olsun."

Fakat bir süre sonra sorunlar ortaya çıkmaya başlar. Çünkü her ürünün ihtiyacı farklıdır. Kimi daha fazla su ister kimi farklı toprak ister kimi farklı bakım ister. Sonuçta hiçbir ürün yeterince verimli yetişemez.

Ekonomide de benzer bir durum yaşanır.

Her ihtiyacı aynı anda karşılama yaklaşımı, bazen kaynakların dağılmasına neden olur. Dağılan kaynak ise etkisini kaybeder. Sonunda herkes biraz alır ama kimse gerçekten ihtiyacı olanı tam olarak alamaz.

Örneğin bir şehirde hem yeni yollar yapmak hem metro ağı kurmak hem hastaneler inşa etmek hem eğitim yatırımlarını büyütmek hem de sosyal yardımları ciddi ölçüde artırmak istendiğini düşünelim. Eğer bütçe bunların tamamına aynı anda yetmiyorsa sonuçta projeler yarım kalabilir.

Yol bitmez.

Hastane gecikir.

Metro tamamlanamaz.

Eğitim yatırımları yetersiz kalır.

Sosyal destekler sürdürülemez hale gelir.

Yani çok şey yapılmak istenirken aslında hiçbir iş tam olarak bitirilemeyebilir.

Toplum içinde de benzer durumlar görüyoruz. İnsanlar bazen kendi hayatlarında da aynı hataya düşebiliyor. Bir kişi aynı anda yeni bir iş kurmak, yabancı dil öğrenmek, spor yapmak, ikinci bir eğitim almak, yatırım yapmak ve farklı hedeflere yetişmek isteyebiliyor.

İsteklerde sorun yoktur. Sorun, hepsini aynı anda ve aynı güçle yürütmeye çalışmaktır.

Bir süre sonra zaman yetmez.

Enerji yetmez.

Maddi imkân yetmez.

Dikkat dağılır.

Sonuçta kişi yorulur ve "Hiçbir şeyi başaramadım" düşüncesine kapılabilir.

Aslında başarısızlık her zaman yetersizlikten kaynaklanmaz. Bazen sorun öncelik eksikliğinden doğar.

Ekonomide de güçlü sistemler öncelik belirleme becerisine dayanır. Çünkü önemli olan sadece harcamak değildir. Önemli olan doğru zamanda doğru yere harcama yapmaktır.

Bir doktoru düşünelim. Acil servise gelen on hastanın hepsine aynı anda müdahale etmeye çalışırsa ciddi sorunlar yaşanabilir. Doktor önce hayati riski olan hastayı belirler. Sonra diğerlerine sırayla müdahale eder.

Bu, diğer hastaların önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Bu yalnızca kaynak yönetimidir.

Ülkelerde de durum benzerdir. Öncelik sıralaması yapmak, bazı alanları ihmal etmek değildir. Aksine uzun vadede daha güçlü sonuçlar alabilmenin yoludur.

Çünkü bazen toplumun en büyük ihtiyacı her şeyi aynı anda yapmak değil, en doğru şeyi doğru zamanda yapmaktır.

Günümüz dünyasının en büyük sorunlarından biri de sabırsızlık olabilir. İnsanlar artık hızlı sonuç görmek istiyor. Bir sorun ortaya çıktığında hemen çözülmesini bekliyor. Ancak bazı ihtiyaçlar zamana ihtiyaç duyar. Eğitim sisteminin etkisi yıllar sonra görülür. Altyapı yatırımları kısa sürede sonuç vermez. Sanayi dönüşümü bir gecede gerçekleşmez.

Tohuma bugün su verdiğinizde yarın ağaç bekleyemezsiniz.

Her ihtiyacı aynı anda karşılamaya çalışmak bazen iyi niyetli bir düşünce gibi görünse de plansız uygulandığında büyük maliyetler oluşturabilir. Çünkü önemli olan ihtiyaçların çokluğu değil, ihtiyaçların doğru sıraya konulmasıdır.

Bazen her şeyi aynı anda istemek yerine, en önemli ihtiyacı doğru zamanda karşılamak daha büyük fayda üretir.

Çünkü hayatta da ekonomide de gerçek güç, her şeyi yapmakta değil; neyi, ne zaman ve nasıl yapacağını bilmektedir.