GENÇ NÜFUSUN TARIMSAL ÜRETİMDEN UZAKLAŞMAMASI İÇİN YENİ BİR YOL HARİTASI
Türkiye’de tarım sektörü, tarihsel olarak ekonomik ve toplumsal yaşamın merkezinde yer aldı. Ancak son yıllarda dikkat çeken bir gerçek var: Genç nüfus hızla tarımdan uzaklaşıyor. Kırsaldan kentlere göç, eğitim ve istihdam yönelimi, tarımsal gelirlerin düşüşü ve sosyal imaj farklılığı, tarımı gençler açısından cazip bir meslek olmaktan uzaklaştırıyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verileri dünya genelinde çiftçilerin yaş ortalamasının 60’a yaklaştığını gösterirken, Türkiye’de de benzer bir yaşlanma eğilimi göze çarpıyor. Önümüzdeki 10–20 yıl içinde bu eğilim devam ederse tarımsal üretimde ciddi boşluklar ve gıda arz güvenliği riskleri ortaya çıkacak.
Dolayısıyla mesele sadece gençlerin tarımı tercih etmesi değil; tarımın yeniden değer görmesi, ekonomik olarak sürdürülebilir hale gelmesi ve geleceğe dair bir kariyer fırsatı olarak algılanmasını sağlamak. Peki, genç nüfus neden tarımdan uzaklaşıyor? Ve daha da önemlisi, bu gidişat nasıl tersine çevrilebilir?
Gençler Neden Tarımdan Uzaklaşıyor?
1. Ekonomik Yetersizlik ve Belirsizlik
Tarımsal faaliyetlerin büyük bölümü küçük ölçekli işletmeler tarafından yürütülüyor ve gelirler mevsimsellik, piyasa dalgalanmaları, maliyet artışları ve aracı baskısı nedeniyle dengesiz. Gençler, sabit ve güvenceli gelir talebi nedeniyle tarımdan uzaklaşıyor.
2. Dijitalleşme ve Teknolojiden Kopuk Üretim Modeli
Bugünün gençleri teknolojiyle büyüyor, tarım ise hâlâ büyük ölçüde geleneksel yöntemlere dayanıyor. Akıllı tarım teknolojilerinin, dronların, sensörlerin, yapay zekâ destekli tarımsal analizlerin yaygınlaştırılmaması gençlerin ilgisini azaltıyor.
3. Sosyal Algı ve Prestij Sorunu
Toplumda tarım “zoru seçmek”, “eğitimsizlik” veya “alternatif kalmayınca yapılan iş” gibi görülüyor. Tarımın modern, yenilikçi ve stratejik bir sektör olduğu anlatılamıyor.
4. Miras ve Arazi Bölünmesi Sorunu
Aile işletmeleri parçalandıkça ekonomik ölçek küçülüyor, gençler geçinme imkânı görmeyince kente yöneliyor.
5. Kırsalda Yaşam Kalitesi
Eğitim, sağlık, sosyal yaşam ve kültürel etkinlikler açısından kırsal alanlar hâlâ dezavantajlı. Gençler sadece gelir değil yaşam tarzı nedeniyle de tarımı terk ediyor.
Gençler İçin Tarımı Yeniden Tanımlamak: Politikalar ve Öneriler
1. Tarımda Girişimcilik Ekosisteminin Güçlendirilmesi
Tarımla ilgilenecek gençlerin sadece çiftçi değil, tarımsal girişimci olarak yetiştirilmesi gerekiyor. Tarımsal kuluçka merkezleri, tarım teknolojileri için teknoparklar, startup destek programları gençlere yeni bir vizyon kazandırabilir. TÜBİTAK, KOSGEB, TKDK ve yatırım fonlarının tarım teknolojilerine özgü özel destek paketleri yaygınlaşmalı.
2. Toprak ve Üretim Üzerinde Güvence Sağlamak
Gençlere ücretsiz veya düşük maliyetli uzun süreli arazi tahsisleri yapılabilir. Japonya ve Avrupa’daki “genç çiftçi hibeleri” benzeri uygulamalar Türkiye ölçeğine uyarlanmalı. Miras yoluyla bölünen arazilerin işletme bazında birleştirilmesi için kooperatifçilik çağdaşlaştırılmalı.
3. Tarımda Dijital Dönüşüm Seferberliği
Tarım 4.0 uygulamalarının yaygınlaşması genç nüfusu sektöre çeker. Veri temelli üretim, sensör destekli sulama, dronla ilaçlama, yapay zekâ ile verim tahmini veya blockchain tabanlı izlenebilirlik sistemleri sadece verimi artırmakla kalmaz; tarımı “geleceğin mesleği” haline getirir.
4. Tarımı Eğitimin Merkezine Yerleştirmek
Ziraat fakülteleri, meslek liseleri ve yaygın eğitim kurumları sahadan kopuk teorik yapılar yerine tarımsal inovasyon odaklı bir müfredat geliştirmeli. Tarım lisesi mezunlarının devam zorunluluğu olmadan işletme kurmasına yönelik teşvikler uygulanabilir. Ayrıca üniversite öğrencileri için “tarımsal startup yarışmaları” ve “kırsal çalışma bursları” teşvik edilebilir.
5. Sosyal ve Kültürel Yaşamı Güçlendirmek
Kırsalda internet, ulaşım, sağlık ve sosyal yaşam altyapısının yükseltilmesi tarıma ilginin devamı için belirleyicidir. Genç bir çiftçi, sadece traktör değil, sinema–kütüphane–kafe–hızlı internet de ister. Tarım sadece üretim değil yaşam meselesidir.
Tarımsal Üretimde Yeni Meslekler: Gençler İçin Fırsatlar
Yeni tarım modeli sadece traktör kullanmayı değil, veri analizini, cihaz kalibrasyonunu, biyoteknoloji bilgisini, robotik sistem kurulumunu gerektiriyor. Yakın gelecekte tarımda şu meslekler yaygınlaşacak:
Dijital tarım uzmanı
Tarımsal veri analisti
Dron operatörü ve görüntü analisti
Agrofintech uzmanı
Bitki biyoteknolojisi teknisyeni
Tarım yazılım geliştiricisi
Sera otomasyon mühendisi
Bu meslekler, tarımı sadece “bedensel emek” ten ibaret gören algıyı tamamen değiştirebilir.
Gençlerin Tarıma Dönebilmesi İçin Kamu ve Özel Sektör İş birliği Şart
Artık tarım sadece devlet politikası değil, küresel bir stratejik yatırım alanıdır. Gıda şirketleri, perakende zincirleri, lojistik firmaları, teknoloji şirketleri, hatta finans kuruluşları tarımın geleceğinde rol üstleniyor. Gençlerin bu ekosisteme dahil olması için kamu güvencesi, özel sektör yatırımı ve akademik bilgi birlikte işletilmelidir.
Finansmana erişim genç çiftçiler için hayati önem taşıyor. Düşük faizli kredi, uzun vadeli ödeme planı, gelir garantili sözleşmeli üretim modelleri ve tarım sigortalarının yaygınlaşması gençlerin risk algısını düşürecektir.
Sonuç: Toprağı Gelecekle Buluşturmak Gençlerle Mümkün
Genç nüfusun tarımsal üretimden uzaklaşması, sadece bir sektör kaybı değil; gıda güvencesi, istihdam, bölgesel kalkınma ve kırsal yaşamın sürdürülebilirliği açısından ulusal bir mesele. Tarım, nostaljik bir alan değil, dönüşmekte olan yüksek potansiyelli bir sektör. Bu dönüşümün merkezinde gençler yer almazsa, gelecekte sadece üretim açığı değil, stratejik bağımlılık riskiyle de karşı karşıya kalabiliriz.
Toprağı teknolojiyle, geleneği inovasyonla, köyü şehirle ve gençleri üretimle buluşturmak yeni tarımsal vizyonun temelidir. Bugün atılacak adımlar, yarının sofralarında karşılığını bulacaktır.
Gençlere tarımı sevdirebilmek için önce tarımı yenilemek gerekir.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
