İpek Yolu Üzerine Batı Seddi

Azerbaycan ve Gürcistan’ın İran’dan ayrılması, 19. yüzyılın başlarında gerçekleşen iki büyük savaş ve bu savaşların sonunda imzalanan antlaşmalar sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu süreç esas olarak İran ile Rusya arasındaki güç mücadelesinin sonucudur.

1. Azerbaycan’ın İran’dan Kopuşu

Azerbaycan’ın kuzey kısmı tarih boyunca İran devletlerinin egemenliği altında bulunuyordu. Ancak 19. yüzyılda Rusya ile İran arasında yapılan savaşlar bu durumu değiştirdi.

Birinci Dönüm Noktası

Gülistan Antlaşması

Tarih: 12 Ekim 1813

Savaş: Rusya‑İran Savaşı (1804–1813)

Sonuç: İran yenildi ve bazı Kafkas topraklarını Rusya’ya bıraktı.

İran’ın kaybettiği bölgeler:

Dağıstan

Karabağ

Gence

Şeki

Şirvan

Kuba

Bakü

Bu antlaşma ile Kuzey Azerbaycan’ın büyük kısmı Rusya’ya geçti.

İkinci Dönüm Noktası

Türkmençay Antlaşması

Tarih: 10 Şubat 1828

Savaş: Rusya‑İran Savaşı (1826–1828)

Bu antlaşma ile İran:

Erivan Hanlığı

Nahçıvan Hanlığı

gibi kalan kuzey topraklarını da Rusya’ya bırakmak zorunda kaldı.

Sonuç:

Azerbaycan ikiye bölündü:

Kuzey Azerbaycan → Rusya’ya geçti

Güney Azerbaycan → İran’da kaldı

Bugünkü Azerbaycan bu kuzey bölümden doğmuştur.

2. Gürcistan’ın İran’dan Kopuşu

Gürcistan daha erken bir tarihte İran’dan uzaklaşmaya başlamıştır.

Rusya’ya Bağlanma Süreci

yüzyılın sonlarında Gürcü krallıkları İran ve Osmanlı baskısı altındaydı. Bu nedenle Rusya’dan koruma talep ettiler.

Georgievsk Antlaşması

Tarih: 1783

Taraflar: Gürcü Kartli-Kaheti Krallığı ile Rusya

Amaç: İran ve Osmanlı’ya karşı Rus koruması sağlamak

Ancak İran bu durumu kabul etmedi ve saldırıya geçti.

İran’ın Gürcistan Seferi

Krtsanisi Muharebesi

Tarih: 1795

İran hükümdarı: Ağa Muhammed Şah Kaçar

Sonuç: Tiflis yağmalandı.

Fakat birkaç yıl sonra Rusya doğrudan müdahale etti.

Rusya’nın İlhakı

1801: Rusya, Kartli-Kaheti Krallığı’nı resmen ilhak etti.

Bu durum İran ile Rusya arasında savaşlara yol açtı.

Sonunda Gülistan Antlaşması (1813) ile İran Gürcistan üzerindeki hak iddiasından vazgeçti.

Bugünkü Gürcistan böylece İran’dan tamamen kopmuş oldu.

3. Ayrılmanın Temel Sebebi

Bu ayrılmanın temel nedeni Rusya’nın Kafkasya’yı ele geçirme stratejisidir.

Başlıca sebepler:

Rusya’nın sıcak denizlere inme stratejisi

Kafkasya’nın jeopolitik konumu

İran’ın askeri ve siyasi zayıflığı

Yerel hanlıkların Rus korumasını tercih etmesi

Sonuç olarak 19. yüzyılda Kafkasya’nın büyük kısmı İran’dan koparak Rusya’ya geçti.

Azerbaycan'ın neden İran'a karşı olduğunun sebebi bu olabilir, ancak bu kirli savaşta daha akılcı hareket etmesi gerekiyor çünkü, pejak ve pkk gibi amerika ve israilin mayın fedaileri güney Azerbaycanı ilhak etmenin yollarını arıyor. Kısacası Basra körfezi ile hazar arasında bir tampon bölge gerek çin ipek yolu projesini, gerekse Türkiyenin Türki devletler ile irtibatını kesecek son stratejik unsurları. Şuna da dikkat etmek gerekiyor, ipek yolu üzerinde bu projeye dahil olmayan ülke hindistandır. Hesaplar büyük. Öngörüler varsayımlara göre olmamalı.