Zekâ Yetmez, Efektif Zekâ Kazandırır

Toplum olarak zekâyı fazlasıyla kutsuyoruz. “Çok zeki ama harcadı kendini”, “Zekiydi ama hayatta tutunamadı”, “Potansiyeli vardı ama olmadı”… Bu cümleleri defalarca duyduk. Peki kimse şunu sormuyor: Zekâ neden bu kadar sık başarısızlıkla sonuçlanıyor? Çünkü çoğu zaman eksik olan şey zekâ değil, efektif zekâdır. Zekâ bir potansiyeldir. Efektif zekâ ise o potansiyelin gerçek hayatta çalışan hâlidir. Herkesin Anlayacağı Bir Örnek: Messi Efektif zekâyı anlatmanın en iyi yolu, herkesin bildiği bir yerden konuşmaktır. Messi, Nobel Ödülü alabilecek bir akademik zekâya sahip olmak zorunda değil. Kuantum fiziği anlatmıyor, matematik teoremi ispatlamıyor. Ama bir futbol maçının içinde sergilediği efektif zekâ, insanüstü seviyededir.

Saniyenin onda birinde:

● boş alanı görür

● rakibin bir sonraki hamlesini sezer

● topun, vücudunun ve zamanın nerede buluşacağını bilir Bu, “genel zekâ” meselesi değildir. Bu, bağlam içi karar verme, yani efektif zekâdır. Messi’nin maç içindeki zekâsı uzaylı seviyesindedir. Ama bu, onu fizik profesörü yapmaz. Tıpkı bir fizik dahisinin de sahaya çıktığında Messi kadar oynayamaması gibi. İşte fark tam olarak budur. Aynı Zekâ, Farklı Sonuçlar Bir insan çok zeki olabilir. Hızlı kavrar, derin analiz yapar, soyut düşünür. Ama karar veremiyorsa, risk almıyorsa, hata yapmaktan korkuyorsa, gerçek dünyada sonuç üretemiyorsa… O zekâ çoğu zaman sadece konuşulur, yaşanmaz. Efektif zekâ ise sahadadır:

● doğru anda harekete geçer

● eksik bilgiyle karar alır

● yanlış yapınca oyundan çıkmaz

● kaynak yokken çözüm üretir Bu yüzden hayatta kazananların çoğu “en zeki” insanlar değildir. Ama neredeyse hepsi efektif zekâlarını geliştirmiş insanlardır. Efektif Zekâ Doğuştan Gelmez Burada iyi bir haber var. Efektif zekâ doğuştan gelen bir ayrıcalık değildir. Efektif zekâ:

● pratikle gelişir ● sorumlulukla keskinleşir ● krizle güçlenir Teori bilen ama sahaya inmeyenler değil, eksik bilgiyle sahaya çıkıp düzeltenler ilerler. Bu yüzden: ● kusursuz plan yapıp başlamayanlar değil ● eksik planla başlayıp öğrenenler kazanır “Ben Zeki Değilim” Diyenlere Bu yazıyı okuyan birçok kişi şunu düşünüyor olabilir: “Ben çok zeki değilim, o yüzden bu işler bana göre değil.” Yanlış. Çok zeki olmadan da: ● sistem kurabilirsin ● iş bitirebilirsin ● sürdürülebilir başarı yakalayabilirsin Efektif zekâ bir üstünlük değil, alışkanlıklar bütünüdür. Küçük kararlar almak, küçük riskler almak, küçük hatalardan kaçmamak… Bunlar zamanla birikir. Ve bir noktadan sonra insanlar şunu söyler: “Bu adam ne yapıyorsa tutturuyor.” Aslında tutturduğu şey şans değil, efektif zekâdır. Son Söz Zekâ önemlidir ama tek başına yeterli değildir. Efektif zekâ ise öğrenilebilir, geliştirilebilir ve taşınabilir bir güçtür. Eğer: ● “Benim de yapabileceğim bir yol var mı?” diye soruyorsan ● “Herkes benden akıllı ama ben ayakta kalmak istiyorum” diyorsan Cevap net: Evet, başarabilirsin. Çünkü oyunu kazandıran şey, ne kadar zeki olduğun değil, zekânı ne kadar işe dönüştürebildiğindir.